Terugkeren tot nul

Mijn vader was een filosoof met een grote liefde voor kunst. Toen ik op mijn vijftiende een vriendje (R.) kreeg die eveneens een filosofische inslag had, begonnen die twee lange gesprekken met elkaar te voeren. Ik ging meestal liever basketballen, maar soms luisterde ik een tijdje mee. R. zat voor de tweede maal in zes VWO en hij kreeg bijles in onder andere wiskunde. Ik hoorde hem met mijn vader diepzinnig praten over het moment dat een wiskundige vergelijking uitkwam, als alles weer werd teruggevoerd tot nul. Dat gevoel van tevredenheid en rust, als er niets meer overbleef. Ze waren hier samen heel enthousiast over. Mijn vader bracht dit ook op de kunst terug: hoe schilderijen of andere kunstwerken die je aanvankelijk prikkelen, tenslotte een gevoel van balans overbrengen als je maar lang genoeg kijkt. Een natuurlijke harmonie. Jaren later voerde ik zelf vaak lange en felle discussies met mijn vader. Het begon altijd over een of ander filosofisch onderwerp waarover we van mening verschilden (leek het). Bijvoorbeeld dat je geen principes moet hebben (zei hij) of juist wel (zei ik). Dan praatten we samen net zo lang door, tot we verwoord hadden en begrepen wat we er precies mee bedoelden. Eigenlijk bleek gaandeweg altijd, dat we helemaal op één lijn zaten. Het was altijd een kwestie van woorden en definities. (Bijvoorbeeld: zijn principes blinde dogma’s of meer een leidraad?) Wat er voornamelijk gebeurde in zo’n discussie was luisteren, definiëren, nuanceren, verfijnen, en vooral gas leren terugnemen, om echt open te staan. Aan het einde bleef dan een sterk gevoel van verbinding en tevredenheid over. Ik werd altijd geraakt door mijn vaders liefde voor zuiverheid en waarheid, zijn enorme betrokkenheid om het allemaal tot op de bodem uit te pluizen. Daar leerde ik heel veel van. Hij zou het er nooit bij laten, het moest en…

0 Reacties

Rust eenvoudig in jezelf

 Siri,  wat is de zin van het leven? Daar kan ik je nu geen antwoord op geven, maar geef me wat tijdzodat ik een enorm lang toneelstuk kan schrijven waarin niets gebeurt. .. Wat willen we eigenlijk? Lang geleden leerde ik een bijzondere oefening. Hij ging zo:  1. Neem iets in gedachten dat je heel graag wilt verwezenlijken. Misschien verlang je naar succes, een reis, een huis, een mooier lichaam, een relatie of juist afzondering....Denk daar eens aan, en voel ook hoe het is om ernaar te verlangen; het verheugen en het hunkeren.2. Maak je bewust: wat is het eigenlijk dat je hoopt te ervaren door dit moois dat je verlangt?Vreugde, trots, erkenning, liefde? Maak het je eens bewust.3. Kijk verder: waarom wil je dit eigenlijk ervaren, die trots, tevredenheid, of wat dan ook? Wat kan die ervaring je brengen?4. Herhaal vraag 3 eventueel tot je niet verder komt/er niets meer 'onder' ligt.Hoe voelt dit? Deze oefening was indertijd een grote eye-opener voor me. Hij liet me inzien dat alles wat ik verlangde en deed, voortkwam uit een verlangen naar vrede - zelfs de meeste neurotische acties.Zoeken we niet altijd naar rust: bevrijd te worden van onze onrust?  ... Vrij van verlangens Ooit waren Stef en ik op straatretraite in Brussel met zenleraar Frank de Waele. We leefden een paar dagen lang op straat; sliepen 's nachts op stukken karton tegen een kantoorgebouw aan.Op een ochtend zaten we met zijn allen in station Brussel-Zuid, heel rustig en stil in een cirkel op de vloer. Een Afrikaanse jongeman met troebele ogen begon nieuwsgierig om ons heen te stommelen; het leek alsof hij iets gebruikt had. Hij was door ons gefascineerd en gebaarde dat hij er bij wilde komen zitten. We maakten gewillig plaats en namen hem in onze kring op. Stef vroeg hem vriendelijk: 'Qu'est-ce que vous cherchez?' ('Wat zoek je?') 'Je veux tranquillité!' zuchtte de jongen. ('Ik wil rust!') Hij…

0 Reacties

Van houten Boeddha’s en alle vormen van respect

Tijdens een strenge winter verbleef Dan Xia in een zentempel in Changan, die helemaal ingesneeuwd raakte. Na een paar dagen was alle brandstof op en kon er zelfs niet meer gekookt worden. Bibberend van de kou begon Dan Xia de houten boeddhabeelden van het altaar af te halen en in de kachel te verbranden. De andere monniken waren geschokt: 'Wat doe je nu? Je vernietigt onze heilige beelden en beledigt de Boeddha!''Leven deze beelden dan? En zijn ze ontwaakt?' vroeg Dan Xia. 'Natuurlijk niet, ze zijn van hout,' zeiden de monniken.-'Dan zijn het gewoon stukken brandhout en komen ze goed van pas. Geef er nog eens een paar door, het is echt koud!' Toen de sneeuwstorm eindelijk was gaan liggen, haalde Dan Xia op de markt nieuwe boeddhabeelden voor het altaar. Hij stak wierook aan en op zijn knieën zong hij er talloze soetra's voor.'Vereer je nu het brandhout?' vroegen de monniken ondeugend.'Nee,' zei Dan Xia zacht, 'ik eer de Boeddha in deze heilige kunstwerken.' Eerste indrukken Ik groeide op in een huis vol boeddhabeelden. Het was in de jaren zeventig en mijn ouders hadden op de een of andere manier een grote liefde voor Aziatische kunst opgevat. Die was toen nog niet zo makkelijk vinden; boeddha's waren nog tamelijk exotisch in die tijd. Dus mijn ouders moesten bijvoorbeeld naar het veilinghuis dat eens in de zoveel tijd Aziatische kunst aanbood, om telkens weer een kleine aanwinst voor hun collectie te vinden.  En zo stonden er op den lange duur bijna twintig boeddhabeeldjes, klein en middelgroot, door ons huis verspreid. Ik dacht er als kind niet over na, het hoorde gewoon bij het huis, net zoals de andere kunstvoorwerpen: een schilderij, een litho, een vaas. Geen idee dat er zoiets als 'boeddhisme' bestond - laat staan wat dat zou inhouden.Wel kon ik in mijn…

0 Reacties

Eerlijk waarnemen

Is het wel echt van jou?Een zenleerling benaderde haar leraar: 'Meester, ik heb last van onbeheersbare woede-aanvallen.Kunt u me daar vanaf helpen?''Hmmm, wat vreemd,' zei de meester. 'Kun je me ze eens laten zien?''Niet nu...''Waarom niet?''Ze komen heel plotseling op!''Dan kunnen ze geen deel uitmaken van je ware aard,' zei de meester beslist. 'Deden ze dat wel,dan zou je ze me ieder moment kunnen tonen! Waarom maak je je druk over iets dat niet van jou is?' Voortaan herinnerde de leerling zich de woorden van de meester zodra ze zich kwaad begon te maken. Al gauw leerde ze haar boosheid te laten varen en ontwikkelde een kalm gemoed. De kracht van mindfulnessMisschien vraag je je, als je dit zenverhaaltje leest, wel af: gaat dit nou over Ciska zelf? En bij nader inzien, ja in zekere zin wel. Vroeger had ik best een opvliegend karakter. Ik kon me soms heel druk maken over dingen, raakte dan verontwaardigd en geagiteerd en kon soms flink doorrazen!En ook is het waar, dat de beoefening van onder meer Zen en mindfulness me enorm geholpen hebben. Tegenwoordig heb ik veel meer rust. (Dat is natuurlijk niet in één nacht gekomen.) Mindfulness betekent: bewust waarnemen - zodat je enige afstand krijgt van wat er om je heen en in je gebeurt. Dit kan een cruciale verandering van perspectief betekenen. In plaats van geheel op te gaan in allerlei verlangens, oordelen en angsten, benoem je die allemaal opeens als 'gedachten en gevoelens'. Je begint te beseffen dat het allemaal innerlijke ervaringen zijn die je kwellen. Je hebt niet zozeer last van de omstandigheden, maar meer van hoe je er innerlijk op reageert. Het helpt enorm om het zo te benoemen: 'Hier komt een verdrietige gedachte voorbij.' (Of een vrolijke, trotse, sombere...) Daarmee is er een impliciet besef dat jij maar de waarnemer van de gedachte bent. De gedachte is…

0 Reacties

Umeboshi – ‘Only One Doing’

Als je loopt, alleen maar lopen, als je veegt, alleen maar vegen, als je eet, alleen maar eten. Onze tempel maakte elk jaar zijn eigen voorraad umeboshi, de traditionele zure abrikoosjes die als bijgerecht bij de rijstegruwel horen. Deze kleine vruchten worden nog groen geoogst en gepekeld, met rood shiso-blad om ze te kleuren. Elk jaar gingen in de vroege zomer een paar van onze jongens, leken en monniken, een locale abrikozenteler helpen bij de pluk. In ruil daarvoor kreeg de tempel een klein deel van de oogst. Tientallen kilo’s abrikozen ineens werden dan op een dag geleverd in grote vaten. Dogo-san, de hoofdmonnik, sloeg met de kaishaku (kleppers) om ons te verzamelen: het klaarmaken van de umeboshi kon beginnen. Daar zaten we dan, met misschien tien, vijftien mensen en begonnen aan het sorteren en wassen van de vele honderden vruchten. Een eindeloze taak leek het. In zen is alles meditatie, een oefening in leeg en aandachtig zijn. Geen toekomst, geen verleden, geen streven, geen haast. Alleen maar dit. Jezelf helemaal vergeten in het werk.  ‘Ichi tantei’  noemde Harada Tangen roshi dat. ‘Only one doing’ zei hij ook vaak in zijn gebroken Engels.  Daarom werd er tijdens het werk niet (of zo min mogelijk) gesproken - en zeker niet gekletst over koetjes en kalfjes! Maar in de praktijk was het niet altijd eenvoudig om zwijgend in het werk op te gaan. Ik keek naar die enorme hoeveelheid abrikozen die we moesten verwerken en probeerde een gevoel van wanhoop en ongeduld te onderdrukken. Ik begreep zo langzamerhand wel, dat ik meer leed onder mijn eigen verzet ertegen dan onder het werk zelf. Maar daarmee kon ik het ongeduld nog niet meteen loslaten. De anderen zaten er geduldiger bij - of leek dat maar zo? We gingen aan het werk op de cementen vloer buiten…

2 Reacties

Sakura

Sakura De kersenbloesem - sakura - is een traditioneel Japans symbool voor de schoonheid en de vergankelijkheid van het leven.  In de vroege lente liep iedereen nog een beetje ineengedoken vanwege de frisse kou. Maar  de kersenbomen in de voortuin stonden al in volle bloei. Ze stonden op een voorname plek, tussen de kannondo (Kanzeon-tempel) en de hondo (Dharma-hal). Roshisama werd het niet moe ons te wijzen op de kracht van de sakura, de lichtroze kersenbloesem. ‘De kersenbomen staan de hele winter in de ijzige kou, maar ze klagen nooit!De tere bloesem toont haar pracht aan iedereen, terwijl er haast nog sporen sneeuw liggen.' ‘Monku wa gozaimasen’ - ‘er zijn geen klachten’  herinnerde Harada Tangen ons keer op keer. ‘Wat valt er te klagen? Ontvang alles wat het leven brengt met een diep dankjewel! Banpuku - ontelbare zegeningen. Wees dus zoals de sakura, zonder klachten! Bloei ook in de winterse kou. Aan het einde van het ontbijt kondigde Dogo, onze hoofdmonnik, zoals gewoonlijk het werk voor de ochtend aan. Vandaag moesten we de paden voor de hondo schoonvegen. De sakura was uitgebloeid, en de gevallen bloesem bedekte de paden voor de hondo. Dat zou al gauw een gladde toestand kunnen worden. Dus tijd om ze op te ruimen. Roshisama schraapte opeens luid zijn keel en Dogo keek hem verrast aan.  ‘De sakura, de sakura...’ zei roshisama met bewogen stem. ‘Die tere bloemblaadjes, heb je gezien hoe mooi ze zijn? Ieder bloempje is leven van onschatbare waarde. Laat ze gewoon liggen waar ze zijn; we verstoren ze niet!’  Wij, de sangha, keken naar het tafelblad voor ons, verrast en onder de indruk van roshisama’s emotie - maar ook geamuseerd en benieuwd hoe de hoofdmonnik het zou oppakken.  Dogo viel een paar tellen stil, toen knikte hij enthousiast, met pret in zijn…

0 Reacties

Vertrouwen

You can only stop the flow of thoughts by refusing to have any interest in it. - Ramana Maharshi Mara Prins Siddharta Gautama was gaan zitten in meditatie onder de Bodhi-boom, vastbesloten zijn plek niet te verlaten voordat hij de hoogste, innerlijke vrijheid verworven had. Juist in deze nacht werd hij bezocht door Mara, de Verleider. Mara bracht zijn wulpse dochters ten tonele, die al hun charmes in de strijd wierpen en Siddharta probeerden mee te slepen in hun beloftes van comfort, luxe en genot. Maar de prins bleef sereen in zijn diepe stilte. Toen probeerde Mara iets anders: hij stuurde zijn verschrikkelijke leger van angstwekkende gedrochten en dreigende monsters, met vlammende wapens die ze op Siddharta afvuurden, maar hij verliet zijn meditatie niet. Hij aanschouwde alles met een wijze onthechting. Tenslotte wierp Mara zijn sluwste, geniepigste list in de strijd: hij nam de innerlijke stem van Siddharta aan en begon vragen van twijfel op hem af te vuren: 'Hoe zou jíj ooit Grote Verlichting kunnen bereiken? Wie denk je wel dat je bent?' De prins bewoog zijn rechterhand en raakte de grond zachtjes aan met zijn vingertoppen: 'De aarde is mijn getuige!' De grond trilde in respons en alle wezens in het universum bevestigden Siddharta's waardigheid, zijn aanspraak op volledige vrijheid, het diepste inzicht! Hiermee waren de dochters en het leger van Mara terstond verslagen; ze verdampten en verdwenen in het niets.Opnieuw zat Siddharta helemaal alleen onder de Bodhi-boom, zijn geest helder en stralend. Grote Verlichting was zijn geboorterecht en zijn bestemming.  Deze Mara, die de aanstaande Boeddha kwam plagen, is de personificatie van alle emoties en gedachten die ons teisteren en afleiden. Mara is ons allemaal bekend. Die stem in je hoofd die een panische uitvlucht verzint of een moment van genot zoekt - of die je angsten aanpraat en je aan jezelf doet twijfelen. Misschien…

0 Reacties

Herinnering aan Harada Tangen Roshi

Op een dag vatte onze roshi - of rosama, zoals wij hem liefkozend noemden - zijn hele onderricht samen in één gebaar. Het was shiku-nichi (een dag zonder werk, wanneer iedereen in bad ging) en we zaten voor gyocha (de theeceremonie) in twee lange rijen; rosama vooraan. De thee was geschonken en gedronken en nu kwam het plechtige moment voor de wijze woorden van de meester. Hij zat diep in zichzelf verzonken op zijn zijden kussen, met gesloten ogen. Lang bleef het  stil. Wij allen, monniken en leken, keken geduldig omlaag naar de tatami. Tenslotte schraapte de roshi zijn keel en keek naar ons: ‘Ichiban taisetsu koto wa nan desuka?’ vroeg hij - ‘Wat is het allerbelangrijkste?’ Niemand antwoordde. We voelden wel aan dat iedere poging het ‘juiste’ antwoord te geven een vergissing zou zijn. Na een lange, plechtige pauze gaf rosama zelf het antwoord. Hij bracht zijn vuist omhoog en sloeg toen met een doffe klap op de bolling van de robe bij zijn buik. Ter hoogte van de ‘hara’. Ik keek vol ontzag uit mijn ooghoeken naar de meester - hem direct aankijken was ongepast - en zag hoe hij weer stil werd en terug in zichzelf keerde. Tenslotte sprak hij nog een keer: ‘Dit was de teisho (dharma-toespraak) voor vandaag. ’ Hij vouwde zijn handen, maakte een diepe buiging en vertrok naar zijn kamer. Het was voor ons overduidelijk wat hij had bedoeld. Tan-den was het woord dat hij eindeloos bleef herhalen: het centrum van de hara, onder de navel in de onderbuik. Probeer het maar eens: breng je aandacht daar, laat hem rusten in de hara en ontdek hoe stil je van binnen wordt. Rosama spoorde ons aan om dag en nacht onze aandacht in de hara te houden om zo al het overbodige denken los te laten.…

0 Reacties

Niet vergelijken!

Comparison is the death of joy. ― Mark Twain  Afgelopen zondag weer een ‘Buddhist talk’ in The Conscious Club. Het ging over mudita, medevreugde, een van de vier Brahmavihara’s (letterlijk ‘goddelijke verblijfplaats’, zoals metta, compassie en gelijkmoedigheid).  Twee mooie, jonge mensen kwamen luisteren, hip gekleed, mooi gekapt en opgemaakt. Ze zaten doodstil op hun yogamat om met grote ogen te luisteren naar de wijsheid van de Boeddha. Ik begon te vertellen over ‘mana’ en over de ziekte van het onszelf vergelijken met anderen.  Mana is een boeddhistische term die arrogantie of trots betekent. Het liefst wanen we ons natuurlijk altijd beter dan de rest. Onze mind weet de dingen wel zó te draaien dat we er fraai vanaf komen. Onze gedachten creëren steeds opnieuw een zelfbeeld, een idee van hoe en wat we zijn. Omdat niets in ons statisch is, moet dit beeld steeds bijgesteld worden. Daar besteden we doorgaans een hoop denkwerk aan. (Heel vermoeiend.)Dat zelfbeeld toetsen we vervolgens aan het beeld dat we van anderen hebben: we vinden onszelf beter, slechter, of gelijkwaardig.Hoe dan ook leven we hiermee in een voortdurende spanning, een gevoel van competitie en afgescheidenheid.   Mooji zegt soms ironisch: ‘Comparing the best in yourself with the worst in others.’ Wanneer wij zelf iets onhandigs doen, hebben we daar tal van excuses voor. We hebben het liever over onze goede kanten.  Maar als een ander een vergissing begaat, dan zijn we er als de kippen bij om te oordelen, en voelen ons zelfs gerechtvaardigd om de persoon in kwestie helemaal te verwerpen. Bijvoorbeeld, je ergert je als een collega nooit eens goed opruimt, maar waarschijnlijk heb je zelf ook een slechte gewoonte op een ander vlak. Toch zeg je: ‘Die idioot, zoiets zou ik nou nooit doen!’ Er ontstaat een gevoel van superioriteit en daarmee verwijdering, een afstand,…

0 Reacties

Leven als een boom

It is not the outer objects that entangle us.  It is the inner clinging that entangles us. – Tilopa Er is een oud Boeddhistisch verhaal over een man die zonder schoenen door de wereld reist.Om zijn voeten te beschermen, die bloederig en gebarsten zijn, verzamelt hij stukjes dierenhuid waarmee hij de ruwe weg die hij gaat, beetje bij beetje bedekt.Pas op de dag dat hij zijn eigen voeten bekleedt met leer, wordt de hele wereld ineens zacht en begaanbaar.Wanneer we door alle projecties van onze eigen geest heen prikken, en de oorzaak van lijden in onszelf loslaten, hoeven we niet meer eindeloos de hele wereld proberen te beheersen om gelukkig te zijn.

0 Reacties