Toevlucht in het zenklooster

Sankiraimon – De drie toevluchten ji ki e butsu – tō gan shu jō – tai ge dai dō – hotsu mu jō iIk neem toevlucht tot de Boeddhamet alle levende wezens;mogen wij de grote Weg belichamenen ontwaken tot de grenzeloze geest. ji kie hō – tō gan shu jō – jin nyu kyō zō – chi e nyo kaiIk neem toevlucht tot de Dharmamet alle levende wezens;mogen wij de schatkamer van de soetra’s binnengaan;wijsheid zo diep als de oceaan. ji kie sō – tō gan shu jō – tō ri dai shu – issai mu geIk neem toevlucht tot de Sanghamet alle levende wezens;mogen wij in harmonie met de grote gemeenschap leven,vrij van belemmeringen. Elke morgen zongen we in Bukkokuji gedragen en langzaam deze drie toevluchten, nog voorafgaand aan de soetra’s. Daarbij deden we drie diepe buigingen naar het altaar, als een dagelijkse herinnering aan ons spirituele ijkpunt. Iedereen die wilde, heeft door de eeuwen heen toevlucht kunnen nemen in de Boeddha, de Dharma en de Sangha. En eenieder doet dat om zijn eigen beweegredenen en op zijn eigen manier. Buiten is het niet veilig Op een dag zat ik in het halletje onder de zendo te stretchen voor zazen. Een jonge Japanse monnik, laten we hem Zengyo noemen, voegde zich bij mij en deed ook wat strekoefeningen. Zo raakten we een beetje aan de praat; een uitwisseling beperkt tot het speelvlak van mijn beetje Japans en zijn beetje Engels. Zengyo was een zachtaardige, rustige jongen. Aan zijn uitstraling kon je wel zien, dat hij uit de grote stad kwam: een coole gast, een vleugje streetwise. Hij was pas een paar maanden in Bukkokuji, maar had al vrij snel de stap genomen om monnik te worden. Met zijn kale hoofd, de golvende lokken afgeschoren, paste hij nu goed in…

0 Reacties

Steeds minder woorden

In zen wordt wel gezegd: 'De woorden van de meester zijn als een vinger die naar de maan wijst.'Net zoals het niet de bedoeling is dat je naar die vinger kijkt, maar wel naar de maan, zo moeten we niet in wijze woorden blijven hangen, maar landen in de stilte waar ze naar verwijzen. De taal voorbij. Toen ik een tijdje terug een workshop moest geven in het buurthuis, trof ik daar een flip-over aan met erop de tekst geschreven: Ik ben niet goed genoegIk ben goed genoegIk ben goedIk ben Waarschijnlijk afkomstig van een vorige workshop. Ik wist natuurlijk niet precies hoe het bedoeld was geweest, maar het leek me ook heel toepasselijk voor mijn thema. Die dag ging ik juist met mijn groep mediteren en het hebben over het pure zijn. Ik bekeek de tekst eens stap voor stap:- Ik ben niet goed genoegKent niet iedereen bij tijd en wijle die beklemmende overtuiging 'ik ben niet goed genoeg'? Wanneer er zelf-kritische gedachten opkomen, wanneer we onzeker zijn en bang om te falen. Dan is er dat idee, dat 'ik niet goed genoeg ben'. Het is eigenlijk alleen maar een rare gedachte, of meer een angstig gevoel. En hoe meer we dit echt geloven, hoe meer het lichaam verkrampt en hoe benauwder we ons voelen. Vanuit deze angst willen we misschien panisch van alles gaan doen om ons tekortschieten goed te maken. - Ik ben goed genoegNu kun je jezelf gaan trainen, om je negatieve zelfbeeld om te zetten naar iets positiefs: 'ik ben goed genoeg'. Betrap je jezelf op negativiteit, draai het dan om, stel jezelf gerust. Het wordt zeker nog makkelijker om in jezelf te geloven als je complimenten krijgt of merkt dat het allemaal best goed gaat; dan komt er zelfvertrouwen. - Ik ben goedWat een opluchting om dat zuinige…

0 Reacties

Mochi maken: opgaan in het grotere geheel

De kleuren van de bergen,de beken in het dal,één in alles, alles in één;de stem en het lichaam vanonze Shakyamuni Boeddha.~ Dogen zenji Aan het einde van het jaar kwam de tijd om mochi te maken, de gedroogde koeken van kleefrijst die lang bewaard konden worden. Op de 28e december verzamelden wij ons ‘s ochtends in de tempelkeuken. Een groepje monniken stoomde eerst de kleefrijst in houten kistjes op het vuur. De waterdamp begon langzaam de ruimte te vullen en de zoete geur van de rijst verspreidde zich overal. In het midden van de keuken werd een enorme houten vijzel geplaatst met een bijbehorende houten hamer. Steeds opnieuw werd een grote klont gestoomde kleefrijst in de vijzel gelegd en dan met de hamer gestampt tot hij egaal werd. Het moest een compacte bal worden. Deze bal werd vervolgens weggelegd om op te stijven en uit te drogen. Later, als de  mochi eenmaal keihard was, zou hij in grote stukken worden gesneden en in koud water bewaard. We hadden hiervoor speciale tonnen maar ook een oude badkuip, waar heel wat kilo’s mochi in pasten. Het slaan van de mochi was een speciaal ritueel. Verspreid door de keuken zongen we samen de Hartsoetra, met de handen gevouwen: ‘Fu i ku ku fu i shiki shiki soku ze ku ku…’ ‘Vorm is niet anders dan leegte, leegte niet anders dan vorm…’  Dat we ondertussen elkaars vormen steeds minder konden onderscheiden in de dichte stoom, leek een volmaakte illustratie van de tekst. Roshisama zong ook vol toewijding mee, knikte erbij met zijn hoofd alsof hij alles wilde onderstrepen. Onder het zingen mocht iedereen een keer met de houten hamer op de rijst slaan. Voor de kleine Japanse vrouwen in ons gezelschap was het al een uitdaging om het gevaarte op te tillen; voor de…

0 Reacties

Zelf-perceptie

Toen ik lang geleden sociale psychologie studeerde, kregen we eens college over de ‘self-perception theory’. Deze theorie is gebaseerd op experimenten waarin proefpersonen hun emoties blijken te baseren op hun gedrag. Normaalgesproken zou je verwachten dat het andersom is: dat het gedrag voortkomt uit de emoties. Maar nu, zelfs al werd het gedrag aan de proefpersonen opgelegd van buitenaf, baseerden zijn hun gevoelens erop.  In één experiment bijvoorbeeld moesten proefpersonen een potlood dwars tussen hun lippen houden terwijl ze tekenfilms bekeken. Dankzij hun kunstmatig afgedwongen glimlach, vonden deze mensen de tekenfilms veel grappiger dan de mensen in de controlegroep zonder potlood. De ‘self-perception theory’ stelt zodoende, dat wij onze emoties vaststellen op basis van de reacties die we in onszelf waarnemen. Veel later ging ik het raakvlak van deze theorie met mindfulness zien. Want werkt het niet altijd zo? Hoe weet je het bijvoorbeeld als je verdrietig bent? Je merkt het aan de zware sensaties in het lichaam, aan de tranen in je ogen, aan de treurige gedachten en misschien aan een neiging je terug te trekken. Als je goed kijkt en de blik naar binnen richt, zul je dan ook nergens een ‘ik’ vinden die ‘verdrietig is’, als een soort mannetje in de radio. ‘Verdrietig zijn’ bestaat altijd uit een zekere verzameling van verschijnselen. Iedere keer weer een beetje anders - en altijd in beweging, niet statisch.  Elke dag, de hele dag door, zien we hoe zich van alles in ons voltrekt. Omdat we dit ‘mijn gedachten’ en ‘mijn gevoelens’ noemen, concluderen we: ‘dit is wat ik vind, dit is wat ik voel, dit is wat ik wil’.  Natuurlijk zijn er - ook zonder boeddhistische oefening - ook momenten dat we ons verbazen over wat zich in ons afspeelt, zonder het al te persoonlijk op te vatten. Vroeger paste…

0 Reacties

Moeder Myoko

Doordat ik er in die tijd zo intensief mee bezig was, begon mijn moeder Henriette ook zen te beoefenen. Ze had zelf al vele jaren meditatie-ervaring in allerlei tradities. Dus toen ik haar de beginselen van zazen uitlegde, was het niet echt nieuw voor haar. Goed rechtop zitten, kin iets omlaag. Ogen geloken, linkerhand in de rechter leggen, de duimtoppen lichtjes tegen elkaar aan. Dan de beweging van de buik volgen op het ritme van de ademhaling. Je voelt het gaan: in… uit… in… uit… enzovoort. Als je afgeleid raakt door welke gedachten ook, hoef je dat alleen maar te constateren. Dan richt je je opnieuw op de gewaarwordingen van de ademhaling. Op een goede dag ging Henriette het grote avontuur aan en kwam met haar zeventig jaar ook naar Bukkokuji toe. In zekere zin paste ze beter in de tempel dan ik. Ten eerste was ze klein van stuk en had zwart, sluik haar en bruine ogen. Zo viel ze tussen de Japanse bewoners niet echt op. Maar ze was ook rustig en stil, en schikte zich vrij makkelijk naar de nieuwe omgeving.Voor alle rituelen die er te leren waren, toonde ze een speelse interesse, maar tegelijk leek ze zich geen zorgen te maken of ze alles wel correct uitvoerde. Ik had (na vele berispingen) geleerd om altijd geluidloos over de zijkanten van mijn voeten te sluipen en met een wijde bocht om het altaar heen te lopen. Maar Henriette drentelde op haar blote voeten dwars door de hondo. De grote Boeddha passerend, herinnerde ze zich opeens, wat ik haar had uitgelegd. Ze wendde zich naar het altaar toe, om liefdevol een diepe buiging te maken. Roshisama sloeg haar gade. ‘Very good!’ bromde hij met een vriendelijke knik. Nu was ik verbaasd. Wat deed mijn moeder, dat ik niet…

2 Reacties

Hanuman

In India zagen we vele kleine en grote beelden van Hanuman; vaak heel indrukwekkend.De Hindoe aapgod Hanuman is een symbool van eindeloze moed, kracht, trouw en dienstbaarheid. Het verhaal van Hanuman gaat over zijn toewijding aan Rama, wiens geliefde Sita ontvoerd is door de demonenkoning Ravana. Ravana staat in wezen symbool voor onze arrogantie, oftewel het ego. Hij is trots, impulsief, onredelijk en wreed. Hanuman zal alles doen wat hij kan om Sita terug te brengen naar Rama.Hij is zijn eigen ongelooflijke kracht ooit vergeten door toedoen van de goden, die zich door hem bedreigd voelden. Pas dan, wanneer Hanuman uit liefde voor Rama de sprong waagt om Sita te redden, herinnert hij zich plotseling zijn kracht en kan hij letterlijk bergen verzetten!Zodoende is Hanuman ook een symbool voor onze eigen verborgen kracht, die we vergeten zijn zodat we ons beperkt en zwak wanen. Maar wanneer we vanuit ons hart op zoek gaan naar wat ons werkelijk dierbaar is, zal onze oorspronkelijke natuur zich weer openbaren.  Je bent niet gescheiden, zei mijn zenmeester altijd. Je waant je klein en afgescheiden, maar alles draagt je in ieder moment. Elke ademhaling is dankzij het hele universum. De hele dag ontvangen we talloze zegeningen: het licht, de aarde, het kloppen van je hart. Je zou de hele dag wel 'dankjewel' kunnen zeggen. Het ego-denken ziet dit niet; dat ziet alleen problemen en tegenstellingen. Is vol verlangens, bezwaren en klachten.  Val maar eens een moment helemaal stil, sta geen gedachte toe en ervaar je adem, je aanwezigheid. Is er dan nog een probleem?Nee, zonder gedachten kan er geen probleem zijn! Een andere krachtige oefening die je kan helpen om minder te piekeren, is om dankbaarheid te cultiveren. Je kunt eens gaan zitten en gewoon het gevoel van dankbaarheid toelaten. Denk aan alle mensen, dieren en mooie…

0 Reacties

Eindelijk niet meer ‘iemand’

Je taak is te zijn en niet dit of dat te zijn.'Ik ben dat ik ben' vat de hele waarheid samen.De methode wordt samengevat in de woorden 'Wees stil'.Wat betekent stilte? Het betekent vernietig jezelf.Want elke vorm of gedaante veroorzaakt problemen.Geef het idee op van 'ik ben die en die'.Alles wat nodig is om het Zelf te realiseren is stil te zijn.Wat kan er makkelijker zijn dan dat?Ramana Maharshi Toen ik in 2007 voor het eerst de Insight Meditation Society bezocht, zag ik daar iemand in een t-shirt lopen met een grappig opschrift. Het t-shirt was bedrukt ter ere van het dertigjarig bestaan van het meditatiecentrum. Onder een vrolijk poppetje in meditatiehouding, met hele wilde haren, stond gekrabbeld:Thirty years and finally a nobodyDertig jaar en eindelijk niemand.Na zoveel jaren vlijtig mediteren, niet eindelijk 'iemand' geworden, maar eindelijk alle ideeën over die je over jezelf had, achter je gelaten. Wat een bevrijding. Er stond ook niet: 'still a nobody' (nog steeds niemand). Want als je goed oplet, denken we meestal wel een of ander iemand te zijn, zelfs al is het idee van een miserabele mislukking.Door de meditatie laat je juist steeds meer onnodige ballast achter je. Uiteindelijk is er niets op te houden, niets te verdedigen. Je kunt gewoon 'zijn' en dat is helemaal genoeg.Daar vind je ware vrede, in de leegte en de stilte. Heel ongecompliceerd - en zuiver. 

0 Reacties

Boeddhisme voor kalkoenen

Ooit ging ik voor een lange retraite naar de Insight Meditation Society (IMS) in Massachusetts in de Verenigde Staten. Dit meditatiecentrum ligt iets buiten het stadje Barre, tussen de bossen en de meren. Het klimaat is er grillig en imposant. Als grote groep beoefenaars werden we begeleid door een heel team van wijze leraren. Die hielpen ons onvermoeibaar om een uitweg te vinden uit het ingebeelde doolhof en boven alle verlangens, ergernissen en illusies uit te stijgen.  Onderdeel van de beoefening was metta. We leerden de liefdevolle wensen te herhalen die bij de klassieke metta-meditatie horen: ‘Moge je vrij zijn van geestelijk lijden; moge je vrij zijn van lichamelijk lijden; moge je vrij zijn van gevaren; moge je gelukkig zijn en in vrede leven’. Of woorden van die strekking. Eerst wenste je al het goede aan jezelf toe en dan geleidelijk aan alle levende wezens. De metta-beoefening werkte verzachtend. Niet alleen omdat de liefdevolle wensen het hart openden. Het ontspande de verbeten retraite-worsteling waar je in terecht kon komen. Bovendien kon het heel behulpzaam zijn om eens concrete woorden als houvast te hebben, het hielp de concentratie. Met de metta-wensen had je mentaal iets te ‘doen’ en werd het makkelijker om bij de oefening blijven. Een verademing, als je al talloze malen in allerlei gedachtenkronkels verdwaald was geraakt, tijdens een poging om de adem te volgen.  In de pauzes was er genoeg tijd om een stukje te gaan wandelen. Meestal werd het een rondje om het meer heen. Dan kon je genieten van de kleuren van de bomen, die met het verstrijken van de tijd steeds geler en roder werden. Alsof de randen van het stille water in brand stonden met vlammen tot aan de hemel. Tenslotte doofden ook deze kleuren uit, als de bladeren begonnen te vallen. Na een…

1 Reactie

Het leven gaat eeuwig door

In het hindoeïsme is er de drie-eenheid van Brahma de schepper, Vishnu de in-stand-houder, en Shiva de vernietiger of vernieuwer. Terwijl in onze cultuur de schepper het hoogste is, is in het hindoeïsme Shiva, de vernietiger het belangrijkste. Waarom zou dat zijn?Het leven is voortdurend in beweging. Voor beweging is verandering nodig. Bij verandering moet het een plaatsmaken voor het ander. Pas als je hoe het tot nog toe geweest is, achter je laat, heb je ruimte voor de volgende stap. Zo hangen vernietigen en creëren nauw samen. Wat ons soms tegenhoudt in dit proces, is onze gehechtheid of onze angst voor wat er verloren zou kunnen gaan. Maar in feite is er nooit een einde, het leven gaat eeuwig door, steeds in andere vormen met nieuwe mogelijkheden. Begin december besloten wij onze geliefde zitbank, waar zoveel mensen dankbaar op hebben zitten mediteren, eindelijk maar eens te vervangen. De stof was wel erg versleten. Maar we vonden geen enkele bank zo fijn als deze en we hebben bovendien een hekel aan weggooien wat nog bruikbaar is. Dus zochten we liever bij een stoffeerder een mooie lichtbruine stof uit. Hij nam de bank mee en ging er alles aan doen hem vóór de kerst klaar te hebben. Maar helaas, op het nippertje meldde de stoffeerder dat hij positief getest was, dus het duurde nog tot na de jaarwisseling.Gisteren werd de bank eindelijk terugbezorgd, maar nu bleken de kussens er niet meer goed op te passen; de hoezen waren veel te klein gemaakt. Dus die moeten weer overnieuw. Ook de kleur van de nieuwe stof valt opeens heel anders uit, bijna oranje... Nou ja. Eenvoudig het beeld dat we in ons hoofd hadden, loslaten en omarmen wat het leven gebracht heeft. Hoe fijn. Nu zitten we op een oergezellige chaos, wat wil je nog meer. Het leven is vol vrolijke wendingen. Shiva…

0 Reacties

Het Ontwaken van de Boeddha

Op 8 december is (volgens de zentraditie) de Verlichtingsdag van de Boeddha. Wij vieren dat hier ook, met een kaarsje, zenbuigingen en de Hartsoetra. In zijn jonge jaren was de Boeddha nog prins Siddharta.Op een dag ontsnapte hij uit de luxe van het ouderlijk paleis en ontdekte het leed in de wereld; hij zag voor het eerst ziekte, ouderdom en dood. Realiseerde zich, dat deze voor iedereen onontkoombaar zijn. Het luxueuze leven verloor geheel zijn glans, de prins verlangde slechts een uitweg te vinden uit dit menselijke lot. Hij ontvluchtte het paleis voorgoed en probeerde jarenlang door middel van uiterst strenge ascese boven zijn verlangens en behoeften uit te stijgen. Hij hongerde en putte zichzelf uit, tot hij uitgemergeld  was als een levend skelet. Maar hij moest tenslotte erkennen, dat hij daarmee nog steeds geen werkelijke rust gevonden had. Toen, ten einde raad, herinnerde hij zich, hoe hij als jongetje ooit onder een boom had gezeten en vanzelf in een diepe meditatie was geraakt. Terwijl hij stil had toegekeken hoe de akkers door de volwassenen werden omgeploegd, had hij opeens een grote vrede in zichzelf ervaren.Nu, jaren later, begreep hij dat hij het in die natuurlijke staat moest zoeken, zonder overmatig streven. Simpelweg stil te zitten en te zijn. Eerst nam hij wat rijst tot zich om aan te sterken en toen zette hij zich ontspannen maar alert onder een grote boom.Alhoewel hij stil en in vrede wilde zijn, werd hij toch bezocht door allerlei kwellende gedachtengolven, in het boeddhisme 'Mara' genoemd: de personificatie van alles wat ons in verwarring en in verleiding brengt.Herkenbaar? Deze Mara bracht zijn dochters ten tonele, die Siddharta probeerden af te leiden en verleiden, en vervolgens verschrikkelijke monsters en angstaanjagende taferelen die hem schrik aan moesten jagen. Maar de jonge asceet bleef eenvoudig onbewogen zitten - en zoals het…

0 Reacties